Pasty do zębów – pielęgnacja jamy ustnej
Wybór pasty do zębów zależy od celu pielęgnacji — profilaktyki próchnicy, leczenia nadwrażliwości zębiny, wybielania powierzchownych przebarwień lub ochrony dziąseł przed stanami zapalnymi.
- Pasty wybielające usuwają osady mechanicznie za pomocą uwodnionej krzemionki (RDA poniżej 250 dla codziennego stosowania) lub enzymatycznie poprzez papainę i bromelainę rozpuszczające błonkę białkową na szkliwie.
- Pasty na nadwrażliwość zamykają kanaliki zębinowe substancjami takimi jak hydroksyapatyt, arginina czy szkło bioaktywne, albo blokują przewodzenie bodźca bólowego jonami potasu działającymi na zakończenia nerwowe miazgi.
- Pasty na problemy z dziąsłami zawierają diglukonian chlorheksydyny (0,05-0,1% w wariancie kosmetycznym), chlorek cetylopirydyniowy oraz składniki ściągające — mleczan glinu i ekstrakty z szałwii, rzepiku lub kory dębu.
- Pasty dla dzieci mają stężenie fluoru dostosowane do wieku zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej — 1000 ppm F⁻ do 6. roku życia (ziarnko ryżu lub grochu) i 1450 ppm F⁻ powyżej.
- Pasty bez fluoru wykorzystują ksylitol hamujący metabolizm bakterii próchnicotwórczych lub hydroksyapatyt biomimetyczny remineralizujący mikrouszkodzenia szkliwa wbudowując się w jego strukturę.
Rodzaje past i ich zastosowanie
Pasty do zębów klasyfikuje się na profilaktyczne, specjalistyczne oraz kosmetyczne. Pasty profilaktyczne, zawierające fluor w stężeniu 1000–1450 ppm F-, mają za zadanie hamować demineralizację szkliwa i zapobiegać próchnicy. Pasty specjalistyczne odpowiadają na konkretne problemy kliniczne, takie jak nadwrażliwość zębiny, stany zapalne dziąseł czy kserostomia.
Grupa kosmetyczna obejmuje pasty do zębów o działaniu wybielającym, które usuwają powierzchowne przebarwienia, oraz produkty zapewniające długotrwałe odświeżenie oddechu. W ramach tych podziałów funkcjonują również pasty naturalne, bazujące na ekstraktach roślinnych i minerałach, często bez dodatku fluoru, siarczanów czy sztucznych barwników.
Pasty wybielające — działanie i wskazania
Działanie past wybielających opiera się na mechanizmie abrazyjnym lub enzymatycznym. Mechanizm abrazyjny polega na mechanicznym usuwaniu osadów za pomocą cząsteczek ściernych, np. uwodnionej krzemionki. Stopień ścieralności określa wskaźnik RDA (Relative Dentin Abrasivity) – dla past codziennego użytku jego wartość nie powinna przekraczać 250.
Mechanizm enzymatyczny wykorzystuje enzymy proteolityczne, jak papaina czy bromelaina, które rozpuszczają błonkę białkową na powierzchni szkliwa, co ułatwia eliminację przebarwień. pasty do zębów wybielające są wskazane do usuwania przebarwień egzogennych, powstałych w wyniku spożywania kawy, herbaty, czerwonego wina czy palenia tytoniu.
Pasty na nadwrażliwość — mechanizm działania
Pasty na nadwrażliwość działają poprzez okluzję (zamknięcie) kanalików zębinowych lub desensytyzację (zmniejszenie pobudliwości) zakończeń nerwowych. Przyczyną nadwrażliwości jest odsłonięcie kanalików zębinowych, np. w wyniku recesji dziąseł, co umożliwia przewodzenie bodźców termicznych, chemicznych lub osmotycznych do miazgi zęba.
Mechanizm okluzji polega na fizycznym zablokowaniu kanalików przez substancje takie jak hydroksyapatyt, arginina, chlorek strontu czy szkło bioaktywne (np. NovaMin®). Mechanizm desensytyzacji wykorzystuje jony potasu, które dyfundują do kanalików i depolaryzują błonę komórkową neuronów, hamując przewodzenie impulsu bólowego. Taka pasta do zębów na nadwrażliwość zapewnia efekt po kilku dniach regularnego stosowania.
Pasty na problemy z dziąsłami — właściwości
Skuteczność past na problemy z dziąsłami opiera się na składnikach o działaniu antybakteryjnym, ściągającym oraz przeciwzapalnym. Działanie antybakteryjne ukierunkowane na redukcję płytki nazębnej zapewniają diglukonian chlorheksydyny (w stężeniach kosmetycznych 0,05-0,1%) oraz chlorek cetylopirydyniowy (CPC) w stężeniu do 0,1%. Pasty z chlorheksydyną w wyższych stężeniach (do 0,2%) klasyfikowane są jako produkty lecznicze i wymagają stosowania zgodnie z zaleceniami stomatologa, zazwyczaj przez okres nieprzekraczający 14 dni.
Właściwości ściągające, które zmniejszają krwawienie i obrzęk dziąseł, wykazują mleczan glinu oraz ekstrakty ziołowe z szałwii lekarskiej, rzepiku pospolitego i kory dębu szypułkowego. Składniki te poprzez taniny zawarte w wyciągach roślinnych obkurczają naczynia krwionośne i tworzą warstwę ochronną na śluzówce.
Pasty do zębów na dziąsła często zawierają również składniki łagodzące i wspomagające regenerację tkanek miękkich, takie jak alantoina, D-pantenol czy kwas hialuronowy. Witamina E oraz olejki eteryczne z drzewa herbacianego i goździka uzupełniają działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne formuły.
Pasty dla dzieci — charakterystyka według wieku
Zawartość fluoru w pastach dla dzieci jest dostosowana do wieku, co pozwala na maksymalizację działania przeciwpróchniczego przy jednoczesnej minimalizacji ryzyka fluorozy. Fluoroza to zaburzenie mineralizacji szkliwa spowodowane nadmiernym spożyciem fluorków w okresie rozwoju zębów.
Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej, stężenie fluoru (ppm F-) i ilość pasty powinny być następujące:
- Od pojawienia się pierwszego zęba do 3. roku życia: 1000 ppm F⁻, ilość pasty wielkości ziarnka ryżu.
- Od 3. do 6. roku życia: 1000 ppm F⁻, ilość pasty wielkości ziarnka grochu.
- Powyżej 6. roku życia: 1450 ppm F-, ilość pasty o długości 1–2 cm na szczoteczce.
Nadzór rodzica nad ilością nakładanej pasty do zębów dla dzieci oraz pomoc w szczotkowaniu zapobiegają połykaniu produktu i ograniczają ogólnoustrojową ekspozycję na fluor.
Pasty na świeży oddech — kluczowe składniki
Działanie past na nieświeży oddech polega na neutralizacji lotnych związków siarki (LZO), które są główną przyczyną halitozy. Związki te, takie jak siarkowodór i metylomerkaptan, powstają w wyniku metabolizmu bakterii beztlenowych, bytujących głównie na grzbietowej powierzchni języka.
Składnikiem neutralizującym LZO jest cynk, najczęściej w postaci chlorku, octanu lub mleczanu cynku, który wiąże te związki w stabilne, nielotne kompleksy. Działanie to uzupełniają substancje antybakteryjne, np. chlorek cetylopirydyniowy, redukujące populację bakterii. Olejki eteryczne z mięty, mentolu czy eukaliptusa w pasty do zębów zapewniają natychmiastowe, lecz krótkotrwałe uczucie odświeżenia.
Pasty naturalne, ziołowe i bez fluoru
Pasty naturalne opierają swoje działanie na składnikach pochodzenia roślinnego i mineralnego. Często zawierają ekstrakty z szałwii, rumianku, zielonej herbaty czy jeżówki purpurowej, które wykazują właściwości ściągające, łagodzące i antybakteryjne. Jako substancje ścierne wykorzystują naturalną krzemionkę, węglan wapnia lub glinki.
W pastach bez fluoru jego funkcję przeciwpróchniczą przejmują inne substancje aktywne. Ksylitol, alkohol cukrowy, nie jest metabolizowany przez bakterie próchnicotwórcze, co hamuje produkcję kwasów i tworzenie płytki nazębnej. Hydroksyapatyt, będący biomimetycznym, naturalnym składnikiem szkliwa, ma zdolność do wbudowywania się w jego strukturę i remineralizacji mikrouszkodzeń. Dana marka pasty do zębów może oferować zarówno warianty z fluorem, jak i bez niego.
Ważne informacje
Pasty do zębów dostępne w aptece klasyfikowane są jako produkty kosmetyczne (rozporządzenie 1223/2009) lub produkty lecznicze, w zależności od składu i stężenia substancji aktywnych. Pasty z chlorheksydyną w stężeniu powyżej 0,1% lub innymi składnikami farmakologicznie aktywnymi zaliczane są do produktów leczniczych i wymagają stosowania zgodnie z zaleceniami stomatologa.
Przed użyciem zapoznaj się ze składem produktu i etykietą. W przypadku wątpliwości dotyczących doboru pasty do indywidualnych potrzeb, alergii na składniki lub współistniejących problemów stomatologicznych skonsultuj się z farmaceutą lub lekarzem dentystą.
Pasty z fluorem przeznaczone dla dorosłych nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 6. roku życia ze względu na ryzyko fluorozy szkliwa. Past wybielających o wskaźniku RDA powyżej 100 nie zaleca się stosować codziennie u osób z erozją szkliwa, recesją dziąseł lub nadwrażliwością zębów.
