Czym smarować odleżyny? Zasady bezpiecznej pielęgnacji zmian skórnych

Dobór preparatu przy odleżynach powinien zależeć od wyglądu skóry, głębokości zmiany, obecności wysięku oraz ogólnego stanu pacjenta. Odleżyny są uszkodzeniami skóry i tkanek, które najczęściej powstają w miejscach długotrwałego ucisku, tarcia lub działania sił ścinających. Wczesne zmiany mogą wyglądać jak utrzymujące się zaczerwienienie, natomiast bardziej zaawansowane wymagają oceny personelu medycznego i indywidualnie dobranego postępowania.

Preparaty miejscowe mogą wspierać pielęgnację skóry wokół odleżyny, ograniczać przesuszenie, chronić przed wilgocią i poprawiać komfort chorego. Nie każdy produkt nadaje się jednak do stosowania na otwartą ranę. Maści, kremy, żele i opatrunki należy stosować zgodnie z przeznaczeniem podanym na opakowaniu albo według zaleceń lekarza, pielęgniarki lub farmaceuty.

Ten materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani indywidualnych zaleceń medycznych. W przypadku głębokiej rany, wysięku, nieprzyjemnego zapachu, martwicy, nasilonego bólu, gorączki lub szybkiego pogarszania się stanu skóry konieczna jest pilna konsultacja ze specjalistą.

Przygotowanie skóry przed zastosowaniem preparatu

Przed nałożeniem jakiegokolwiek środka miejscowego należy zadbać o higienę rąk i spokojne przygotowanie miejsca zmiany. Skórę w okolicy odleżyny trzeba oczyszczać delikatnie, bez pocierania i bez mechanicznego uszkadzania naskórka. Do przemywania często stosuje się jałowy roztwór soli fizjologicznej albo inny preparat przeznaczony do oczyszczania ran, jeżeli został zalecony przez specjalistę.

Nie należy samodzielnie stosować na otwarte rany silnie drażniących środków, takich jak spirytus, nierozcieńczone preparaty dezynfekujące czy środki nieprzeznaczone do kontaktu z raną. Mogą one podrażniać tkanki i pogarszać komfort pacjenta. Wybór preparatu oczyszczającego powinien być zgodny z etykietą, instrukcją używania lub zaleceniami personelu medycznego.

Po oczyszczeniu skórę wokół zmiany należy osuszyć przez delikatne przykładanie jałowego gazika lub czystego, miękkiego materiału. Nie należy trzeć miejsca odleżyny. Dopiero po przygotowaniu skóry można zastosować odpowiedni preparat pielęgnacyjny, ochronny albo opatrunek, jeżeli jest wskazany dla danego typu zmiany.

Preparaty ochronne do skóry narażonej na wilgoć i podrażnienia

W przypadku skóry zaczerwienionej, podrażnionej lub narażonej na wilgoć często stosuje się preparaty barierowe. Ich zadaniem jest utworzenie cienkiej warstwy ochronnej, która ogranicza kontakt skóry z wilgocią, potem, moczem lub kałem. Tego typu produkty mogą zawierać między innymi tlenek cynku, dimetikon, wazelinę, lanolinę lub inne składniki o działaniu ochronnym i natłuszczającym.

Preparaty z tlenkiem cynku stosuje się przede wszystkim na skórę podrażnioną i narażoną na macerację. Mogą pomagać w ograniczaniu wpływu wilgoci na naskórek. Nie powinny być jednak automatycznie nakładane na każdą ranę, zwłaszcza głęboką, silnie sączącą się lub z cechami zakażenia. W takiej sytuacji potrzebna jest ocena lekarza lub pielęgniarki.

Produkty barierowe należy nakładać cienką warstwą. Zbyt gruba warstwa może utrudniać obserwację skóry i sprzyjać gromadzeniu się wilgoci. Przy każdej zmianie pielęgnacyjnej warto ocenić, czy zaczerwienienie się zmniejsza, czy skóra nie jest bardziej rozmiękczona oraz czy nie pojawił się wysięk lub nieprzyjemny zapach.

Preparaty wspierające regenerację naskórka

Do pielęgnacji powierzchownych podrażnień oraz skóry wokół odleżyny stosuje się preparaty zawierające składniki wspierające regenerację naskórka i utrzymanie prawidłowego nawilżenia. W składach takich produktów mogą występować między innymi dekspantenol, alantoina, kwas hialuronowy, witaminy A i E lub emolienty.

Dekspantenol i alantoina są składnikami często wykorzystywanymi w preparatach łagodzących podrażnienia i wspierających odnowę naskórka. Mogą być pomocne w pielęgnacji skóry przesuszonej, zaczerwienionej lub narażonej na tarcie. Przed użyciem należy sprawdzić, czy dany produkt jest przeznaczony do stosowania na konkretny typ zmiany skórnej.

Kwas hialuronowy i emolienty pomagają utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry. W przypadku ran otwartych należy wybierać wyłącznie produkty przeznaczone do kontaktu z raną. Jeżeli na opakowaniu nie ma takiego przeznaczenia, preparat powinien być stosowany wyłącznie na skórę wokół zmiany, a nie bezpośrednio do rany.

Czego nie nakładać samodzielnie na odleżyny

Na odleżyny nie należy samodzielnie nakładać przypadkowych maści, kosmetyków, olejków eterycznych ani preparatów niewiadomego pochodzenia. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy ranach otwartych, sączących się, bolesnych lub pokrytych czarną albo żółtą tkanką. Takie zmiany wymagają oceny specjalisty.

Nie zaleca się intensywnego wcierania preparatów w miejsce odleżyny. Tarcie może dodatkowo uszkadzać delikatne tkanki. Nie należy też przykrywać rany szczelną, nieprzepuszczalną warstwą produktu, jeżeli nie wynika to z zaleceń specjalisty lub instrukcji danego wyrobu. Nadmiar preparatu może utrudniać obserwację rany i powodować macerację skóry.

Domowe metody, takie jak oliwa, olej kokosowy czy aloes, mogą być rozważane wyłącznie jako pielęgnacja nieuszkodzonej skóry, o ile nie powodują podrażnienia. Nie powinny zastępować produktów przeznaczonych do ran ani konsultacji medycznej. Nie należy nakładać ich na rany głębokie, zakażone, sączące się lub pokryte martwicą.

Jak prawidłowo nakładać maści i kremy

Preparat należy nakładać w niewielkiej ilości, cienką warstwą, zgodnie z informacją na etykiecie lub zaleceniami specjalisty. Najbezpieczniej robić to delikatnie, bez wcierania i bez nacisku na miejsce zmiany. Jeżeli produkt ma być stosowany wyłącznie na skórę wokół rany, nie należy nakładać go bezpośrednio do jej wnętrza.

Przed każdą kolejną aplikacją warto usunąć nadmiar poprzedniego preparatu, jeżeli zaleca to producent lub personel medyczny. Pozwala to lepiej ocenić wygląd skóry i ogranicza ryzyko gromadzenia się zanieczyszczeń. W przypadku preparatów stosowanych pod opatrunek należy upewnić się, że są one ze sobą kompatybilne.

Częstotliwość stosowania zależy od rodzaju produktu, stanu skóry oraz zaleceń medycznych. Nie należy zwiększać liczby aplikacji tylko dlatego, że rana nie poprawia się szybko. Brak poprawy może oznaczać, że potrzebne jest inne postępowanie, a nie większa ilość tego samego preparatu.

Kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem lub pielęgniarką

Konsultacja jest konieczna, gdy odleżyna jest otwarta, głęboka, bolesna, szybko się powiększa albo gdy pojawia się wysięk, ropa, nieprzyjemny zapach, obrzęk lub ocieplenie skóry wokół rany. Pomocy należy szukać także wtedy, gdy pacjent ma gorączkę, dreszcze, nasilone osłabienie albo gdy rana przybiera ciemny, siny lub czarny kolor.

Do specjalisty warto zgłosić się również wtedy, gdy mimo prawidłowej pielęgnacji nie widać poprawy albo stan skóry się pogarsza. Odleżyny mogą rozwijać się szybko, dlatego nie należy zwlekać z oceną medyczną. Lekarz lub pielęgniarka może dobrać odpowiedni sposób oczyszczania, opatrunek, preparat miejscowy lub dalsze leczenie.

Osoby przewlekle chore, unieruchomione, z cukrzycą, zaburzeniami krążenia, niedożywieniem lub obniżoną odpornością powinny szczególnie szybko zgłaszać zmiany skórne personelowi medycznemu. W ich przypadku nawet niewielka rana może wymagać indywidualnie dobranego postępowania.

Informacje prawne

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z lekarzem, pielęgniarką, farmaceutą ani indywidualnych zaleceń dotyczących leczenia ran.

Jeżeli stosowany produkt jest wyrobem medycznym, należy używać go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą. Przed zastosowaniem preparatu lub opatrunku należy zapoznać się z jego przeznaczeniem, sposobem użycia, przeciwwskazaniami i ostrzeżeniami podanymi przez producenta.

W przypadku pogorszenia stanu rany, objawów zakażenia, silnego bólu lub wątpliwości dotyczących pielęgnacji odleżyny należy skonsultować się z lekarzem, pielęgniarką lub farmaceutą.